Internationaal offensief op het vlak van werk

De hervorming van de minister van Werk Kris Peeters ligt helemaal in de lijn van een breder offensief binnen de Europese Unie. Wij zijn niet de eersten die de gevolgen dragen, maar het verzet is elders al bezig.

Duitsland zette de toon. De zogenaamde Hartz-wetten, die tien jaar geleden bij onze oosterburen werden ingevoerd, hebben er de sociale bescherming verminderd en de arbeidswetgeving versoepeld. Gevolg: ongeziene armoede en onzekerheid. Vandaag is bijna 40% van de Duitse werkende bevolking aangewezen op kleine deeltijdse jobs of interimjobs, die gemiddeld 400 euro per maand opbrengen. Qua maatschappelijke ongelijkheid staat Duitsland aan de top in Europa en ook het aantal arme werkenden scheert er hoge toppen.

Griekenland: de grote roof

In Griekenland verplichtte de trojka (Europese Commissie, Europese Centrale Bank en Internationaal Monetair Fonds) dat 90% van de nationale collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) werden geschrapt. Dat gaf regeringen vrij spel om alle basisregels te veranderen. In 2013 werd het minimumloon vastgesteld op 470 euro voor een universitair, op 430 euro voor andere diplomaniveaus en op 400 euro voor jongeren onder de 25 jaar. In naam van de concurrentiestrijd met landen als Bulgarije, Roemenië, maar ook Pakistan en Bangladesh, gaven de Griekse regeringen aan de werkgevers de mogelijkheid hun werknemers te chanteren: loonsverlaging aanvaarden of buitenvliegen.

Bovendien werd de opzegtermijn bij ontslag tussen 2010 en 2013 verlaagd van 24 maanden tot 4 maanden. Doordat de arbeidstijd op jaarbasis berekend wordt, moeten werkgevers ook geen overuren meer uitbetalen. De loontoeslag voor overuren werd met 20% verminderd. De 40-urenweek in vijf dagen werd afgeschaft in de distributiesector en er werd overgestapt op de zesdagenweek, zonder loontoeslag voor de zesde dag. Werkgevers kunnen werknemers nu gedurende 36 in plaats van 24 maanden met opeenvolgende tijdelijke arbeidscontracten in dienst nemen.

Nog meer proeftuinen

In Spanje kunnen bedrijven sinds februari 2012 naar eigen goeddunken de arbeidsovereenkomst wijzigen op het vlak van functiebeschrijving, werkplaats, loon en arbeidsduur. De ontslagvergoedingen werden drastisch verlaagd, vooral bij ontslag om “economische” redenen. Ontslag om economische redenen werd trouwens gemakkelijker gemaakt, ook bij overheidsdiensten. De bedrijfscao’s primeren voortaan op de collectieve arbeidsovereenkomsten, zelfs al zijn ze minder gunstig.

In Portugal is er sinds 18 januari 2012 een nieuw akkoord over de werkgelegenheid. Het akkoord voorziet een verlaging van de ontslagvergoedingen en vlottere ontslagregelingen. Zo is er de mogelijkheid om arbeidsovereenkomsten te schorsen in geval van crisis … Flexibiliteit wordt aangemoedigd via “urenbanken”, waarover individueel wordt onderhandeld met de werkgever. De kosten van de overuren werden gehalveerd, de inhaalrust werd afgeschaft en de werknemers moesten het met vier feestdagen minder doen. Onder druk van de sociale bewegingen werden die vier feestdagen ondertussen al opnieuw ingevoerd door de huidige linkse regering.

De werkende bevolking van die landen moest concurreren met de werkende bevolking van derdewereldlanden. Nu moet de Belgische werkende bevolking met hen kunnen concurreren. Die neerwaartse spiraal heeft lelijke gevolgen: volgens een rapport van Oxfam uit september 2015 dreigen 123 miljoen Europeanen arm te worden. Dat is bijna een kwart van de Europese bevolking. Dat jaar waren er in 27 landen van de Europese Unie 7,5 miljoen mensen extra geklasseerd als personen die te maken hebben met “ernstige materiële ontbering”.

Waar het volk zich verzet

Wat de rechtse president Nicolas Sarkozy destijds in Frankrijk niet heeft durven te doen, staat nu wel op het menu van de sociaaldemocraat François Hollande: het omgooien van de volledige arbeidswetgeving (Code du travail). Zo zouden de 10-urendag en de 60-urenweek mogelijk worden zonder dat er sprake is van overuren. De rusttijden zouden worden beperkt, en cao’s tot op het bot ontmanteld. Daarnaast liggen er nog een pak andere dergelijke maatregelen op tafel.

Onmiddellijk kwam een indrukwekkende beweging op gang, waarin vakbonden, middenveldorganisaties en burgers – onder wie veel jongeren – het voortouw nemen. In minder dan twee weken werden meer dan één miljoen handtekeningen opgehaald tegen de nieuwe arbeidswet van de regering-Hollande. Nog nooit werd een onlinepetitie in Frankrijk zo vaak gedeeld en getekend. 

Op de sociale media lanceerden bloggers en youtubers de hashtag #OnVautMieuxQueÇa (wij zijn meer waard). Op die manier getuigen duizenden jongeren over de onvrede van een hele generatie voor wie werken meer en meer synoniem is met onzekerheid, hyperflexibiliteit en intimidatie. Sinds 9 maart zijn er in Frankrijk wekelijks betogingen. Op 31 maart trokken 1,2 miljoen mensen door Parijs: werknemers, werklozen, scholieren en studenten samen. Samen stampten ze ook het fenomeen Nuit Debout uit de grond: groete groepen mensen die ’s avonds en ’s nachts samenkomen op de pleinen om te discussiëren en te protesteren. Sinds het begin van de protesten werden minstens vijf maatregelen uit het wetsontwerp gehaald en andere werden gewijzigd. Als het stormt in Parijs, laten we dan hopen dat het regent in Brussel. 

Nog een ander land waar het volk niet met zich laat sollen is Nieuw-Zeeland. De vakbond Unity voerde samen met andere werknemersorganisaties jarenlang campagne onder het motto “End Zero Hours”. Nulurencontracten garanderen geen enkel vast uurrooster, noch een minimumaantal uren en dwingen de werknemer om op zeer korte tijd beschikbaar te zijn. Die jaren van volgehouden druk op de politiek hebben dit jaar voor resultaat gezorgd. Op 10 maart 2016 verwees het Nieuw-Zeelandse parlement met een unanieme stemming de nulurencontracten naar de vuilnisbak. Voortaan moeten alle arbeidsovereenkomsten de overeengekomen en gewaarborgde arbeidstijden bevatten.

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van mei 2016. Abonnement.