10 jaar notionele-interestaftrek kostte ons 40 miljard euro

Terwijl schaduwpremier Bart De Wever verkondigt dat een tweede besparingsronde onvermijdelijk is, blijven de grote bedrijven fiscale cadeaus opstrijken. En dat kost handenvol geld aan de werkende bevolking. Neem nu de notionele-interestaftrek, die kostte ons op tien jaar tijd 40 miljard euro. 

Op 1 januari 2016 was het precies tien jaar geleden dat de “aftrek voor risicokapitaal” (de officiële benaming voor de notionele-interestaftrek) werd ingevoerd. Een feestje dat maar in zeer beperkte kring gevierd zal worden, want enkel grote ondernemingen halen er voordeel uit. Voor anderen is de rekening gepeperd. De PVDA berekende dat de overheid sinds de invoering van deze notionele-interestaftrek elk jaar 4 miljard euro misloopt. Een mooi cadeau dat als volgt gerechtvaardigd wordt: “Het verminderen van de fiscale discriminatie tussen financiering met vreemd vermogen en financiering met eigen vermogen.” Als we de maatregel van naderbij bekijken, blijft daar echter weinig van overeind.

Wat is de notionele-interestaftrek?

“Het is een specifieke belastingaftrek voor ondernemingen. Het aftrekbare bedrag staat in verhouding met de eigen middelen van de vennootschap die de aftrek toepast”, legt PVDA-volksvertegenwoordiger en fiscaal specialist Marco Van Hees uit. (De eigen middelen bestaan voornamelijk uit kapitaal en winsten die in de vennootschap worden gehouden, en uiteindelijk toebehoren aan de aandeelhouders.)

Een voorbeeld: een vennootschap bezit 100 miljoen euro eigen middelen en maakte in 2015 een winst voor belasting van 2 miljoen euro. Zonder notionele-interestaftrek (en andere aftrekposten) is de belastbare basis 2 miljoen euro, waarop een vennootschapsbelastingtarief van 33,99% van toepassing is. De vennootschapsbelasting bedraagt dus 2 miljoen x 33,99% = 679.800 euro.

Door de notionele-interestaftrek kan de vennootschap echter 1,63 miljoen euro aftrekken: 100 miljoen eigen middelen x 1,630% (het tarief voor 2015). De belastbare basis is dus niet langer 2 miljoen euro, maar 2 miljoen - 1,63 miljoen = 370.000 euro. De  vennootschap betaalt dan nog slechts 370.000 x 33,99% = 125.763 euro belastingen. In plaats van 679.800 euro …

Waarom werd de maatregel ingevoerd?

Marco Van Hees: “Een vennootschap kan op twee manieren een investering financieren. Ze kan een krediet afsluiten en in dat geval kan ze de interesten die ze aan de schuldeiser – bijvoorbeeld een bank – betaalt, fiscaal inbrengen. Ze kan de investering echter ook met eigen middelen financieren, met het geld van haar aandeelhouders dus, en in dat geval kon ze niks aftrekken. De notionele-interestaftrek moest – in de argumentatie van de bedenkers – een antwoord bieden op die discriminatie.” 

Maar … “Er is een toch aanzienlijk verschil tussen financiering met vreemde middelen en financiering met eigen middelen: de eerste leidt tot echte lasten voor de onderneming – de interest die aan de schuldeiser betaald moet worden –, de tweede niet. Om die reden kreeg de aftrek voor risicokapitaal de bijnaam ‘notionele-interestaftrek’, waarbij het bijvoeglijk naamwoord ‘notioneel’ verwijst naar een – fiscaal – begrip en niet naar de echte – boekhoudkundige – wereld. In werkelijkheid werd de notionele-interestaftrek om een heel andere reden bedacht. Er moest een alternatief gevonden worden voor een ander fiscaal achterpoortje: het speciale fiscale regime voor de coördinatiecentra van multinationals, dat veroordeeld werd door de Europese Unie.” Die coördinatiecentra kan men vergelijken met interne banken binnen een multinational. Ze kennen leningen toe aan filialen van de groep, overal ter wereld, en ontvangen interesten waar ze hun winst uithalen. De Europese Unie oordeelde dat dat strijdig was met de wetgeving inzake staatssteun. Er moest dus een nieuw fiscaal mechanisme worden uitgedokterd.

Hoeveel kost de notionele-interestaftrek?

De notionele-interestaftrek werd destijds door de regering van liberalen (Open Vld, MR) en sociaaldemocraten (sp.a en PS) voorgesteld als budgetneutraal: de geschatte kostprijs van 500 miljoen euro zou gecompenseerd worden door de afschaffing van andere fiscale maatregelen. De PVDA berekende de werkelijke kostprijs: 40 miljard euro in tien jaar (zie tabel). “Het is een beetje alsof je een Renault Twingo krijgt en later een factuur voor een Porsche Cayenne in de bus valt”, schampert Marco Van Hees.

Door een speling van het lot valt de berekening van de PVDA – die trouwens een wetsvoorstel gaat indienen voor de afschaffing van de notionele-interestaftrek – samen met commotie rond een ander “fiscaal gunstregime”: de excess profit ruling. België is door de Europese Commissie veroordeeld voor dat fiscale gunstregime dat 35 multinationals toeliet in totaal 700 miljoen euro belasting niet te betalen.

De notionele-interestaftrek en de “excess profit ruling” hebben dezelfde oorsprong, zegt Marco Van Hees: “Het zijn twee wettelijke maatregelen die een tiental jaar geleden ontwikkeld zijn om twee andere fiscale voordelen voor multinationals te vervangen omdat die – toen reeds – door de Europese Unie veroordeeld waren: gunstmaatregelen voor de coördinatiecentra en de zogenaamde ‘ruling infocap’.”

Hoeveel levert de notionele-interestaftrek op?

Voor de werkende bevolking? Niets. Voor de grote bedrijven? Dat hebben we hierboven al gezien. Maar zorgt de notionele-interestaftrek dan tenminste voor jobs, zoals de voorstanders beweren? Zelfs dat niet. “Er is geen enkel gunstige invloed op de economie en het aantal jobs”, schrijft Marco Van Hees. “De Nationale Bank, die doorgaans op de eerste rij staat te juichen als bedrijven cadeaus krijgen, besloot na onderzoek zelf dat de impact van de notionele-interestaftrek ‘verwaarloosbaar’ is. Logisch, want de maatregel staat los van de reële economie. Multinationals kunnen ervan genieten, ook al hebben ze geen productievestiging in België. Het zijn dan ook hun financiële dochterondernemingen die de grootste begunstigden zijn.”

Dat leidt in de praktijk tot volgende cijfers op het vlak van jobs: bij de grootste begunstigden van de notionele-interestaftrek noteren de financiële dochterondernemingen een personeelsbestand van 11 voltijdse equivalenten (AB Inbev), 6 (Danone), 5 (KBC), 3 (EDF), 0,8 (Fortum) tot 0 (BP, ExxonMobil, Philips …). 

De hoofdprijs gaat ongetwijfeld naar energiereus Electrabel/Engie. Dochteronderneming Energy Europe Invest (7 voltijdse equivalenten) boekte een winst van 38 miljoen euro en betaalde welgeteld 1 euro belastingen dankzij de inbreng van 38 miljoen euro notionele-interestaftrek. 

Wie is voor?

In principe niemand. Alle partijen immers hadden in hun verkiezingsprogramma van 2014 staan dat ze de notionele-interestaftrek wilden afschaffen of diepgaand hervormen. Zelfs de liberale MR, de partij van de politieke vader van de maatregel, Didier Reynders, vond dat de maatregel moest worden herzien. Maar zodra de coalitie gevormd was, stelde het regeerakkoord dat niet aan de vennootschapsbelasting mocht worden geraakt. 

“Premier Charles Michel startte begin 2016 zelfs een internationale rondreis om de Belgische fiscaliteit aan te prijzen. Zijn voorganger, Elio Di Rupo, promootte de notionele-interestaftrek op het Wereld Economisch Forum van Davos, terwijl partijgenoten van hem kritiek hadden op deze maatregel, die ze zelf wel hadden mee goedgekeurd”, aldus Van Hees. 

De PVDA diende in het federale parlement alvast een wetsvoorstel in om een einde te stellen aan de notionele-interestaftrek, die enkel grote bedrijven bevoordeelt.

Jaarlijkse kost van de notionele interesten

Voor de jaren 2006 tot 2012: Kamer van Volksvertegenwoordigers, Inventaris van de vrijstellingen, aftrekken en verminderingen die de ontvangsten van de staat beïnvloeden, bijlage bij de begroting, meerdere jaren. Voor de jaren 2013 tot 2015: projectie op basis van de evolutie van het tarief van de notionele interesten.

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van februari 2016. Abonnement.