Grieks dagboek (2): “De angst moet van kamp wisselen”

Giorgos stemde in januari voor… de conseratieve ND. “Wat heb ik daar nu spijt van! Zondag stem ik ‘neen’. Zo kan het niet verder. Na vijf jaar besparingen is het genoeg geweest ! We mogen geen angst hebben.” Dagboek uit Griekenland, deel 2, over de grote “neen”-betoging, het angstklimaat dat gecreëerd wordt, en een 16-jarig meisje dat de toekomst in zich draagt.

Na een korte nacht hebben we afgesproken met een Griekse journalist. Uit angst voor de reactie van zijn bazen wenst hij liever anoniem te blijven. Hij bevestigt dat de private media en de economische elite verschrikkelijke druk uitoefenen om “ja” te laten winnen. “De buitenlandse persbureaus sturen extra mensen die hier compleet bevooroordeeld aankomen. De hele tijd filmen ze taferelen bij de banken. Zo helpen ze de angst in stand houden. De Griekse kranten doen hier ook aan mee. Een Griekse tv-zender zond drie kwartier lang beelden uit van de rijen aan de bankautomaten, de paniek, de verlaten straten en lege restaurants. In een strook onder aan het beeld rolt steeds hetzelfde zinnetje voorbij: ‘Enkel de angst komt op straat vandaag.’ De winkels zijn inderdaad gesloten, maar de oorzaak daarvan ligt bij de crisis en de besparingsmaatregelen!”

Ook journalisten zijn het slachtoffer van dit angstklimaat: “Mijn baas heeft ermee gedreigd me te ontslaan als ik in mijn reportages geen paniekbeelden opneem. Het is een schande. Ze kunnen de boom in. Ik laat me niet doen!”

Het beste antwoord: 100.000 zeggen “οχι”

Rond 19 uur barst het al van de drukte in het anders al zo levendige centrum van Athene. Als de grootste hitte van de dag voorbij is, komt het leven op straat weer op gang. De drukte op deze vrijdagavond is niet de gewone avonddrukte: in het metrostation moeten we de ene overvolle metro na de andere laten voorgaan op weg naar Syntagma, waar we deelnemen aan de manifestatie van de “neen”-campagne. Het duurt een kwartier voor we het metrostation uit geraken. In de ondergrondse gangen scandeert de massa slogans tegen de private media en roepen ze: “Oχι! Oχι!” (“Neen, neen!”)

Het Syntagmaplein, vlak aan het parlementsgebouw, loopt bomvol. Jong en oud, uit alle lagen van de bevolking zijn aanwezig. Als de betoging op gang komt, staat het plein al overvol en staan de mensen tot in de zijstraten. Wij staan achteraan op het plein en zelfs daar is het drummen. Politie en media hebben het aanvankelijk over 20.000 deelnemers, maar sommige schattingen spreken van 100.000 aanwezigen. Activisten met wat jaren op de teller noemen het de grootste betoging op Syntagma sinds lang.

Overvolle metrostations, met een massa die scandeert: “Oχι! Oχι!”

Wat ons opvalt: de grote diversiteit onder de betogers. Jongeren, ouderen en gezinnen met kinderen, naast leden van linkse politieke partijen, van Syriza en uit de sociale bewegingen. “We komen op straat, omdat we onze angst moeten overwinnen”, zegt Ira, een Griekse afkomstig uit Australië die met haar nichtjes naar Syntagma komt. De kinderen tonen ons trots hun spandoek. “Neen. Voor onze toekomst”, staat erop.

Dit is zelfs geen exclusief linkse meeting. We ontmoeten jongeren die in januari op de conservatieven van Nea Dimokratia (ND) gestemd hebben en die nu resoluut voor “neen” kiezen. Zonder een overwinning van “neen” kunnen ze zich nog moeilijk een toekomst inbeelden.

“Het zijn de geprivilegieerden die een ramp vrezen als ‘neen’ het haalt”

We ontmoeten ook Giorgios, een twintiger. Hij is hier samen met een vriend, Eleftherios. Giorgos werkt negen uur per dag, plus twee uur voor de verplaatsing van en naar het werk. Dat alles voor 600 euro per maand. “Goed, ik heb tenminste nog werk. Niet al mijn vrienden kunnen dat zeggen.” Giorgos stemde in januari voor… ND. “Wat heb ik daar nu spijt van! Nu stem ik “neen”. Zo kan het niet verder. Na vijf jaar besparingen is het genoeg geweest! We mogen geen angst hebben.”

Een beetje verder zien we Andreas, een veertiger, samen met zijn vrouw. “Aan al wie ons rampscenario’s voorspelt als ‘neen’ het haalt, zeg ik dat de ramp zich al heeft voltrokken voor de meerderheid van de bevolking. Het zijn de geprivilegieerden die zich de laatste jaren verrijkt hebben die een ramp vrezen als ‘neen’ het haalt.”

Angst overwinnen was inderdaad de boodschap van de avond en de inzet van de “neen-campagne”: wat mensen tegenhoudt om ‘neen’ te stemmen is de angst voor de gevolgen.

De mensen op Syntagma pikken de paniekberichten niet meer en keren zich af van de tabloids, een beetje zoals op een flyer van de “neen”-campagne staat met de titel “Waardigheid”: “We doorbreken de angst, we zetten onze tv uit.” Daaraan zie je: het ‘ja’-kamp blijkt een fascinerend amalgaam van motieven en redenen te hebben, maar in het “neen”-kamp blijkt de diversiteit een troef te zijn: de “neen”-campagne en de “neen”-stem is een politieke daad die verschillende overtuigingen kan verenigen in deze strijd.

Wat opvalt: de grote diversiteit onder de betogers. Jongeren, ouderen en gezinnen met kinderen... “We komen op straat, omdat we onze angst moeten overwinnen”, zegt Ira, die met haar nichtjes naar Syntagma komt. De kinderen tonen ons trots hun spandoek. “Neen. Voor onze toekomst”, staat erop.

Ook premier Tsipras verwijst in zijn speech naar de angstcampagne van de media. “Vandaag vieren we feest en zingen we om de angst te overwinnen, om de chantage te overwinnen. Op dit moment zijn alle ogen in Europa op jullie gericht, het Griekse volk, op de drie miljoen armen, op het anderhalf miljoen werklozen.”

Zijn speech wordt verschillende keren onderbroken door een luid “Oχι!” van de menigte. Hij heeft het over democratie, soevereiniteit en een Europa dat er moet zijn voor de hele bevolking in plaats van een kleine elite. “Dit is een feest van de democratie”, klinkt het.

Voor en na de toespraak zijn er optredens. Mensen zingen en dansen op het plein. De Griekse zanger Malamas die optreedt na de toespraak van Alexis Tsipras vat de meningen op Syntagma prima samen: “Iedere wetenschapper weet dat als je tweemaal hetzelfde probeert, je hetzelfde resultaat bekomt. Laten we ‘neen’ stemmen tegen de nieuwe besparingsmaatregelen.”

Een gepaster antwoord op de terreur van de “ja”-campagne kun je nooit gedroomd hebben.

Hoe een serveerster Didier Reynders van antwoord dient

Het is ondertussen voorbij middernacht. We zijn nog onder de indruk van de gigantische manifestatie. We zoeken nog iets te eten en stappen een restaurant binnen, niet ver van het Omoniaplein. Op onze smartphones volgen we berichten op de sociale media. Zo zien we een tweet van onze minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders passeren. “Een referendum organiseer je niet op acht dagen. Mocht zo’n referendum buiten de EU plaatsvinden, dan zouden we het niet bijster democratisch noemen.”

Terwijl we een antwoord voorbereiden, komt de serveerster onze bestelling opnemen. Ze ziet een pamflet met “Oχι” (“neen”) op onze tafel liggen en vraagt in vlekkeloos Engels of we van de betoging komen. “Ja? En hoe was het? Ik had ook graag willen gaan, maar ik moet hier werken.” We geraken aan de praat.

“De mensen die voor ‘ja’ zijn, zijn vooral mensen met veel geld”, vertelt Josephine.

Josephine heet ze en ze werkt hier in het familierestaurant. “Natuurlijk ben ik voor een ‘neen’, net als mijn hele familie. Het is hier een ramp. Alle dagen zie ik mensen die op straat moeten slapen. Mannen, vrouwen, kinderen... Als je een hart hebt, dan kun je niet toestaan dat dit nog langer duurt. Als ‘ja’ wint, dan weten we dat het nog slechter zal worden. Met ‘neen’ hebben we ten minste hoop op verandering. We mogen geen schrik hebben. De mensen die voor ‘ja’ zijn, zijn vooral mensen met veel geld. Daarom ook dat die oude generatie politici, zoals een Papandreou (sociaaldemocratische premier van 2009 tot 2011, n.v.d.r.) of een Karamanlis (conservatieve premier van 2004 tot 2009, n.v.d.r.), hun privileges willen behouden en oproepen voor ‘ja’.”

Ook Josephine is erg kritisch over de rol van de private mediabedrijven die zich scharen achter de ‘ja’-campagne. “Ik geloof ze niet meer”, zegt ze. “Ik zeg tegen al mijn vrienden dat ze kritisch moeten zijn. Zo was er enkele dagen geleden een krant die op haar voorpagina een foto van een huilende oude man zette, met als titel: ‘Tranen van wanhoop’. Maar weet je wat? Die foto was genomen na de aardbeving in Turkije in 2011!”

We gaan er dan ook van uit dat Josephine zondag met overtuiging “οχι” zal stemmen. “Ah neen”, zegt ze. “Ik ben nog maar 16 en mag jammer genoeg nog niet stemmen.”

Terwijl de leiders van de EU-landen en de EU-instellingen menen dat het Griekse volk niet in staat is te beslissen over zijn eigen toekomst, toont deze Josephine zomaar het tegendeel. Een 16-jarig meisje dat, in tegenstelling tot de neoliberale Europese Unie, de toekomst in zich draagt. Haar toekomst, de toekomst van Griekenland en de toekomst van een Europa van samenwerking en solidariteit.

#Oxi #SamenmetdeGrieken

Vanuit Athene,
Michael Verbauwhede en Steff Coppieters

Lees ook:
• Grieks dagboek (1): “Rechts voert een regelrechte blitzkrieg tegen het ‘neen’-kamp”