Frankrijk: studenten in actie tegen Macron

Aan de Franse universiteiten zijn er alsmaar meer studentenbijeenkomsten en blokkades. De studenten verzetten zich tegen de invoering van een selectiesysteem voor wie een universitaire opleiding wil beginnen. Zo wil de Franse regering een einde maken aan de vrije toegang tot de universiteit. Het is een strijd die zich mogelijk als een olievlek zal  uitbreiden, want er is ook al de ruimere beweging die ijvert voor het behoud van de openbare dienstverlening en die wordt aangevoerd door de spoorwegarbeiders.

“We gaan ervoor zorgen dat men de mensen niet langer wijsmaakt dat de universiteit de oplossing is voor iedereen.” Dat zei de kersverse Franse president Emmanuel Macron op 31 augustus 2017 in het weekblad Le Point. De ex-bankier van Rothschild vindt studenten die een jaar moeten overdoen, niet op hun plaats zijn aan de universiteit en dat schiet bij heel wat studenten en docenten in het verkeerde keelgat. “Ze zeggen dat het zinloos is om studenten tot de universiteit toe te laten wanneer ze niet het gewenste niveau hebben. Dat zou een verspilling zijn van overheidsgeld! Maar het is toch de doelstelling van het ministerie van Onderwijs om jongeren op te leiden en te vormen? Is dat niet net wat ons beroep zo nobel maakt, dat we degenen bijspijkeren die het niveau niet halen… nog niet halen? Wat zou onze rol zijn als we alleen nog les zouden geven aan studenten die geen problemen hebben en die het geluk hebben dat ze voldoende niveau hebben en begaafd genoeg zijn om hogere studies te volgen?” Dat antwoordden 425 docenten en onderzoekers in een open brief en ze betuigden daarmee hun steun aan de studentenbeweging.¹

De universiteit: voor iedereen of voor de elite?

De docenten zijn boos omdat ze niet genoeg middelen krijgen om de studenten correct te begeleiden. In de voorbije tien jaar zijn de budgetten drastisch verlaagd en mochten er aan de universiteiten geen nieuwe banen gecreëerd worden, ook al zorgt de babyboom van de jaren 2000 ervoor dat er de komende jaren alsmaar meer studenten komen. Het gevolg: overvolle auditoria, steeds minder omkadering van studenten en almaar lagere slaagpercentages.

De situatie wordt steeds moeilijker, met dank aan de overheid, en minister voor Hoger Onderwijs Frédérique Vidal grijpt dat natuurlijk aan om haar hervormingen te rechtvaardigen. Zij is immers de vrouw van de Orientation et la réussite des étudiants (de wet-ORE, “oriëntatie en slaagkansen van studenten” ook wel “het studentenplan” of “de wet-Vidal” genoemd). Haar hervorming heeft helemaal niet de bedoeling studenten te helpen “slagen”, nee ze wil dat jongeren moeilijker toegang krijgen tot hoger onderwijs. Dankzij de wet-ORE kunnen universiteiten de studenten selecteren die zich bij hen aanmelden om te studeren. Het gevolg is dat er universiteiten met twee snelheden zullen ontstaan. Sommige universiteiten zullen het zich kunnen veroorloven alleen de beste leerlingen van de beste scholen te aanvaarden, andere zullen gedegradeerd worden tot tweedekeusuniversiteiten.

De jeugd wordt dus opgeofferd om budgettaire redenen, of eigenlijk ten voordele van de miljonairs. Volgens schattingen heeft het hoger onderwijs jaarlijks 1 miljard euro extra nodig om zijn taken te vervullen en de chronische investeringstekorten in te halen. De afschaffing van de ISF, de solidariteitsbelasting op vermogen, en de nieuwe kapitaalbelasting zullen 4,5 miljard euro kosten, alleen al in 2018. Dat zou al ruim genoeg zijn om een heel ander beleid te voeren voor het hoger onderwijs.

Klappen van wapenstok maken … protest groter

“Aan de ene kant herdenkt u mei 68 en aan de andere kant haalt u de wapenstok boven. Welk samenlevingsmodel wilt u voor onze jeugd? Agenten in de scholen, oproerpolitie bij de examens, studenten opsluiten? De onstuimigheid van de jeugd is een maatstaf voor een samenleving. En deze studentenbeweging sluit aan bij de huidige beweging van de spoorwegarbeiders, het personeel in de gezondheidssector, de gepensioneerden en de ambtenaren die het allemaal oneens zijn met dit samenlevingsmodel!” Zo viel volksvertegenwoordiger Elsa Faucillon van de Communistische Partij (PCF) op 10 april in het Parlement uit tegen premier Edouard Philippe. De avond ervoor was de oproerpolitie met veel geweld binnengevallen in de universiteit van Nanterre.

De voorbije weken viel de politie steeds vaker binnen op campussen met de bedoeling de studentenbeweging te onderdrukken: Nantes, Bordeaux, Montpellier, Lyon, Parijs, Rijsel, Caen, Dijon, Grenoble, Straatsburg … En nu dus ook in Nanterre. De middelen die werden ingezet tegen de ongeveer 150 studenten die vreedzaam een auditorium bezetten, waren buiten alle proportie. De schokkende beelden verspreidden zich razendsnel via de sociale media. De studenten werden geslagen en met traangas bestookt en hun leiders werden eenvoudigweg gearresteerd. De volgende dag kwamen meer dan 600 studenten en personeelsleden samen en tijdens die bijeenkomst stemden ze voor een blokkade van de universiteit.

De pogingen om de protesterende studenten op de knieën te krijgen hebben tot dusver precies het omgekeerde effect en steeds meer studenten sluiten zich aan bij de beweging die zich tegen selectie verzet. De voorbije weken heeft de strijdvaardigheid van de spoorwegarbeiders ook een rol gespeeld bij de manier waarop de studentenbeweging is geëvolueerd. Duizenden studenten stapten op 22 maart mee op in de betoging van de spoorwegarbeiders voor het behoud van de openbare dienstverlening. En op 19 april zullen het er ongetwijfeld nog meer zijn en zullen ze zij aan zij lopen met de werknemers uit de openbare sector, want dan gaan die betogen.

Hoe kan de beweging winnen?

De kracht van de huidige studentenbeweging steunt op verschillende elementen. En die versmelten tot heldere eisen: het intrekken van de wet-ORE, meer overheidsmiddelen voor het hoger onderwijs en democratische vrijheid binnen de universiteiten. De studentenbeweging kan ook rekenen op heel wat steun van het onderwijzend personeel. En de verwevenheid met de strijd van de spoorwegarbeiders, en bij uitbreiding met alle werknemers, kan ervoor zorgen dat de studentenbeweging heel veel slagkracht krijgt.

De blokkades en de studentenbijeenkomsten – soms doen daar tot 3.000 studenten aan mee! – nemen toe, maar de beweging slaagt er nog niet in studenten massaal op de been te brengen. Er is namelijk te weinig coördinatie tussen de verschillende universiteiten en geen enkele studentenvakbond slaagt erin het voortouw te nemen. Studentenvakbond UNEF (Union nationale des étudiants de France, Nationale vereniging van Franse studenten), die de studentenbeweging in 2006 aanvoerde en erin slaagde het Eerste-werkcontract (CPE, Contrat première embauche) af te laten voeren, is intussen flink verzwakt. FAGE (Fédération des associations générales étudiantes, Federatie van algemene studentenverenigingen) is nu de grootste studentenverenging, maar ze steunt de hervorming van de regering en is intussen de grootste vertegenwoordiger in tal van overlegorganen.²

Antoine Guerreiro, nationaal secretaris van de Communistische Studenten, stipt drie dingen aan die moeten gebeuren om de huidige beweging te laten winnen. Ten eerste moet men erin slagen de studentenbijeenkomsten te laten evolueren in massabetogingen met duidelijke eisen. Ten tweede moet ze zich resoluut achter de strijdende spoorwegarbeiders en werknemers scharen en de krachten van de verschillende strijden bundelen tegen het beleid van Macron. En om te zegevieren moet de strijd ten slotte vastberaden en tot het uiterste gevoerd worden.

Een strijd met gevolgen voor heel Europa

De toegang tot de universiteit beperken is een trend die we ook in andere Europese landen zien en trend die past in de plannen van de Europese Unie om elite-universiteiten te ontwikkelen.

Zowel in Nederlandstalig als in Franstalig België ligt zo’n selectie ook op tafel, maar de regeringspartijen zullen ongetwijfeld wachten tot na de verkiezingen om zo’n selectie te proberen invoeren. Aan Franstalige kant heeft de Académie de recherche et d’enseignement supérieur (ARES), de koepelorganisatie van alle Franstalige instellingen voor hoger onderwijs, al laten weten dat selectie een van de opties is die wordt overwogen om het studentenaantal te verkleinen. Aan Nederlandstalige zijde heeft rector Luc Sels van de KU Leuven, de grootste universiteit van het land, zich uitgesproken voor selectie, maar als tussenstap wil hij eerst een periode met een oriëntatietest. “Universiteit is niet voor iedereen weggelegd”, herhalen ze in koor.

De strijd van de studenten in Frankrijk licht niet alleen een tip van de sluier op over de hervormingen die er in België zitten aan te komen, hij toont ook dat het mogelijk is je daartegen te verzetten en dat je kunt vechten voor een goede zaak, voor onderwijs dat voldoende financiële middelen krijgt zodat alle jongeren die willen studeren, dat ook kunnen. Een overwinning van de studenten in Frankrijk kan een nieuwe start zijn voor een diepgaand debat over de richting die het hoger onderwijs in Europa moet inslaan en studenten in andere landen kunnen aanmoedigen zich tegen selectiecriteria te verzetten. Daarom was Comac, de studentenbeweging van de PVDA, er op 22 maart bij in Frankrijk en ook op 19 april zullen we er weer bij zijn om de Franse studenten en arbeiders te steunen in hun strijd.

1 https://www.francetvinfo.fr/choix/tribune-une-selection-absurde-plus-de-400-enseignants-chercheurs-denoncent-la-reforme-de-l-acces-a-l-universite_2693044.html

2 Annabelle Allouch, Les étudiants livrés au marché de l’anxiété, Monde diplomatique, april 2018